विश्वराज तामाङ
उदयपुर श्रावण १२
कहिलेकाहीँ एउटा व्यक्तिको निर्णयले केवल उसको जीवन मात्र होइन, एउटा समाजको सोच नै परिवर्तन गर्न सक्छ । उदयपुरगढी गाउँपालिका(८ का टंक बहादुर मगर त्यस्तै पात्र हुन्, जसले विदेशको आकर्षक रोजगारी छाडेर आफ्नै गाउँको माटो रोजे । आज उनी खेतबारीमा पसिना बगाउँदै उदयपुरमै पहिलोपटक सेती केराको रेसा उत्पादन गरेर नयाँ सम्भावनाको ढोका खोलिरहेका छन् ।
करिब १५ वर्ष विदेशमा बिताएका टंक मगरले जीवनको लामो समय परदेशमा श्रम गरेर बिताए । विदेशमा हुँदा उनी सेती केराको रेसाबाट विभिन्न सामग्री उत्पादन गर्ने कम्पनीमा कार्यरत थिए । त्यहाँ उनले केवल मजदुरी मात्र गरेनन्, एउटा नयाँ सीप सिके, नयाँ सम्भावना देखे र मनमनै एउटा सपना पनि बुने(‘एक दिन यही सीप आफ्नै गाउँमा प्रयोग गर्ने।’
डेढ वर्षअघि स्वदेश फर्किँदा धेरैले उनलाई सोधे, “अब फेरि विदेश जाने होला ? तर उनको उत्तर फरक थियो । उनले भने, “विदेशमा सिकेको सीप आफ्नै देशमा प्रयोग गर्न सके त्यसको मूल्य अझ ठूलो हुन्छ ।
यही सोचका साथ उनले आफ्नो गाउँमा सेती केराको व्यावसायिक खेती सुरु गरे । सुरुका दिन सजिला थिएनन् । गाउँका धेरै मानिसलाई सेती केराको रेसा के हो भन्ने समेत जानकारी थिएन । सामान्यतया केरा भनेपछि फल मात्रै सम्झिने समाजमा केराको बोटबाट समेत मूल्यवान रेसा निकाल्न सकिन्छ भन्ने कुरा धेरैका लागि नयाँ विषय थियो ।
तर टंक मगरले हार मानेनन् । उनले विदेशमा सिकेको ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न थाले । सेती केराको बोटबाट निकालिएको रेसालाई सफा गर्ने, प्रशोधन गर्ने र बजारसम्म पु¥याउने काममा उनी आफैं जुटे । केही समयमै उनको उत्पादनले बजार पाउन थाल्यो । आज उनी रेसा बिक्रीबाट राम्रो आम्दानी गरिरहेका छन् ।
टंक मगरको कृषि यात्रा केवल सेती केरामा सीमित छैन । उनले आफ्नो खेतलाई बहुआयामिक कृषि प्रणालीमा रूपान्तरण गरेका छन् । सेती केरासँगै विभिन्न फलफूल, मौसमी तरकारी तथा पशुपालनलाई पनि समानान्तर रूपमा अघि बढाएका छन् ।
उनको बुझाइमा एउटा मात्र बालीमा निर्भर हुनु जोखिमपूर्ण हुन्छ । त्यसैले वर्षभरि आम्दानी हुने गरी विभिन्न कृषि गतिविधिलाई एकैसाथ अघि बढाएका छन् । यसले परिवारको आर्थिक अवस्था बलियो बनाएको मात्र छैन, कृषिलाई स्थायी व्यवसायका रूपमा स्थापित गर्न पनि सहयोग पुगेको छ ।
उनको मेहनत र नवीन सोचले स्थानीय सरकारको पनि ध्यान तान्यो । उदयपुरगढी गाउँपालिका र साहास नेपालले उनको प्रयासलाई प्रोत्साहन गर्दै केराको रेसा उत्पादन गर्ने मेसिन उपलब्ध गराए ।
यस मेसिनले उत्पादन क्षमता बढाउनुका साथै श्रम र समयको बचत गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ । टंक मगरका अनुसार, आवश्यक प्रविधि र निरन्तर प्राविधिक सहयोग उपलब्ध भए सेती केराको खेती उदयपुरका धेरै किसानका लागि राम्रो आम्दानीको स्रोत बन्न सक्छ ।
टंक मगरको सफलताको अर्को आधार हो(आर्थिक अनुशासन । कृषिबाट प्राप्त आम्दानीमध्ये २५ प्रतिशत रकम उनी जीवन बिमामार्फत बचत गर्छन् । बाँकी रकम परिवारको आवश्यकता पूरा गर्न र कृषि व्यवसाय विस्तार गर्न लगानी गर्ने गरेका छन् । उनको भनाइ छ, “कमाउनु मात्र ठूलो कुरा होइन, भविष्यका लागि बचत गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ । किसानले पनि आर्थिक योजना बनाउनुपर्छ ।
टंक मगरको सपना अहिलेको सफलतामा सीमित छैन । उनको लक्ष्य अझ ठूलो छ । यदि सेती केराको उत्पादन पर्याप्त मात्रामा बढाउन सकियो भने गाउँमै नेपाली हस्तनिर्मित कागज उत्पादन उद्योग स्थापना गर्ने योजना उनले बनाएका छन् । केराको रेसाबाट वातावरणमैत्री कागज उत्पादन गर्न सकिने भएकाले यसले स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै आयातित कच्चा पदार्थको विकल्प पनि दिन सक्ने उनको विश्वास छ ।
तर यो सपना पूरा गर्न उनीसँग पर्याप्त लगानी, आधुनिक प्रविधि र प्राविधिक सहयोगको अभाव छ । सम्बन्धित निकाय र निजी क्षेत्रले साथ दिए उदयपुरमै नयाँ कृषि उद्योग स्थापना हुने सम्भावना रहेको उनी बताउँछन् ।
पछिल्लो समय रोजगारीको खोजीमा हजारौँ नेपाली युवा विदेशिइरहेका बेला टंक मगरको कथा फरक छ । उनले विदेशमा सिकेको सीपलाई आफ्नै गाउँको माटोमा प्रयोग गरेर आत्मनिर्भर बन्ने बाटो रोजेका हुन् । उनी आज केवल सफल कृषक मात्र होइनन्, सीप, मेहनत र आत्मविश्वास भए आफ्नै देशमा पनि सम्मानजनक जीवन निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश दिने प्रेरणादायी पात्र बनेका छन् ।
डेढ वर्षको छोटो अवधिमै टंक मगरले आफूलाई उदाहरणीय कृषकका रूपमा स्थापित गर्न सफल भएका छन् । उनको कामले स्थानीय युवामा कृषिप्रति नयाँ आशा जगाएको छ । यदि यस्ता उद्यमी किसानलाई आवश्यक नीति, प्रविधि, बजार र लगानीको पहुँच सुनिश्चित गर्न सकियो भने उदयपुर मात्र होइन, देशका अन्य जिल्लामा पनि सेती केराको खेती र रेसा उत्पादन नयाँ आर्थिक सम्भावनाको आधार बन्न सक्छ ।विदेशमा सिकेको सीपलाई स्वदेशको माटोसँग जोडेर सम्भावनाको नयाँ इतिहास लेखिरहेका टंक बहादुर मगर वास्तवमै आधुनिक नेपालको कृषि उद्यमशीलताको एक प्रेरणादायी अनुहार हुन् ।
