काठमाडौं, भदौ १५ । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा गत बुधबार आएको विनाशकारी बाढीबाट मृत्यु हुनेको संख्या ९०३ पुगेको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीआरआरएमए) का अनुसार बाढीमा परी २६७ जना घाइते भएका छन् भने चार हजारभन्दा बढी व्यक्ति अझै सम्पर्कविहीन छन्।
भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको भीषण बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, नवलपरासी पूर्व, नवलपरासी पश्चिम, तनहुँ र चितवनसम्म ठूलो क्षति पुर्याएको छ। बाढीले नदी आसपासका बस्ती, सडक, पुल, विद्युत् आयोजना तथा अन्य भौतिक संरचनामा व्यापक क्षति पुर्याएको छ।
बाढीमा बगेर विभिन्न जिल्लामा पुगेका शवहरू फेला पर्ने क्रम अझै जारी छ। सरकारी तथ्यांकअनुसार चितवनमा २७२, नवलपरासी पूर्वमा २०७ र नवलपरासी पश्चिममा १५१ शव फेला परेका छन्। केही शवको पहिचान हुन बाँकी रहेकाले अस्पताल तथा सम्बन्धित निकायमार्फत पहिचानको काम भइरहेको छ।
बेपत्ताको खोजी तथा उद्धारका लागि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका गरी २० हजार ८ सयभन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ। हालसम्म १० हजार ४५१ जनाको उद्धार गरिएको छ। नेपाली सेनाले हेलिकोप्टरमार्फत ३ हजार ३४४ नेपाली नागरिक र २५२ विदेशी नागरिकको उद्धार गरेको छ। उद्धारका क्रममा ४११ हेलिकोप्टर उडान भएका छन्।
बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङ तथा संरचनामा रहेका कामदारको खोजी तथा उद्धार पनि चुनौतीपूर्ण बनेको छ। अपर त्रिशूली–३ ‘ए’ आयोजनामा ४२ जना र अपर त्रिशूली–३ ‘बी’ आयोजनामा १२२ जना अझै बेपत्ता रहेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। अपर त्रिशूली–१ आयोजनाबाट भने २५० जनाको उद्धार गरिएको छ। उद्धार कार्यमा नेपाली सुरक्षाकर्मीका साथै चिनियाँ र दक्षिण कोरियाली प्राविधिक टोली तथा भारतीय सहयोगसमेत परिचालन भएको छ।
बाढीमा घाइते भएका २६७ जनामध्ये १५६ जना उपचारपछि डिस्चार्ज भइसकेका छन्। पहिचान हुन नसकेका शवहरू विभिन्न जिल्लाका अस्पतालमा राखिएका छन्। आफन्तहरूले अस्पताल, प्रहरी कार्यालय तथा नदी किनारमा पुगेर बेपत्ता परिवारजनको खोजी गरिरहेका छन्।
प्रभावित क्षेत्रमा राहत वितरण तीव्र
उद्धारसँगै बाढी प्रभावित क्षेत्रमा राहत वितरणको कामलाई पनि तीव्र पारिएको छ। सरकारले प्रभावित परिवारलाई तत्काल आवश्यक खाद्यान्न, खानेपानी, लत्ताकपडा, त्रिपाल, औषधि तथा अन्य गैरखाद्य सामग्री उपलब्ध गराउन सम्बन्धित निकायलाई परिचालन गरेको छ।
राहत व्यवस्थापनका लागि सरकारले रसुवा र नुवाकोटलाई १०–१० करोड रुपैयाँ तथा धादिङलाई ५ करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराएको छ। त्यस्तै, प्रभावित १५ स्थानीय तहका लागि थप ६ करोड ७५ लाख रुपैयाँ पठाइएको छ। स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय तथा विभिन्न सरकारी निकायको समन्वयमा प्रभावित बस्तीमा राहत सामग्री पुर्याउने काम भइरहेको छ।
बाढीका कारण घरबार गुमाएका तथा विस्थापित परिवारलाई अस्थायी आश्रयस्थलमा राखिएको छ। तत्कालका लागि खाद्यान्न र स्वास्थ्य सामग्री वितरणसँगै जोखिममा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने कामसमेत भइरहेको छ। प्रभावित क्षेत्रमा स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गरी घाइते तथा बिरामीको उपचार र स्वास्थ्य जोखिम न्यूनीकरणका लागि आवश्यक व्यवस्था मिलाइएको छ।
स्थानीय स्तरमा पनि विभिन्न संघसंस्था, व्यवसायी तथा स्वयंसेवी समूहले राहत संकलन गरी प्रभावित क्षेत्रमा पठाउने काम गरिरहेका छन्। तर दुर्गम तथा सडक सम्पर्क विच्छेद भएका कतिपय क्षेत्रमा राहत सामग्री पुर्याउन अझै चुनौती देखिएको छ।
बाढीको मुख्य कारणबारे प्रारम्भिक अध्ययनहरूले हिमाली क्षेत्रमा भएको ठूलो बरफ–चट्टान पहिरोबाट नदीमा अत्यधिक गेग्रान र पानी मिसिएर विनाशकारी बहाव आएको देखाएका छन्। यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो प्राकृतिक जोखिम र जलवायुजन्य विपद्को सम्भावनाप्रति समेत गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
यसैबीच सरकारले भोटेकोशी र त्रिशूली नदी आसपासका बासिन्दालाई थप सतर्क रहन आग्रह गरेको छ। बाढीपछि पनि नदीको बहाव तथा पहाडी क्षेत्रमा पहिरोको जोखिम कायमै रहेकाले जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा बस्न र उद्धार तथा राहतमा खटिएका निकायको निर्देशन पालना गर्न आग्रह गरिएको छ।
सरकारका अनुसार अहिलेको प्राथमिकता बेपत्ताको खोजी, शव पहिचान तथा व्यवस्थापन, घाइतेको उपचार, प्रभावितलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउने र विस्थापित परिवारको पुनःस्थापना गर्नु रहेको छ। साथै बाढीबाट भएको क्षतिको विस्तृत मूल्यांकन गरी पुनर्निर्माण तथा पुनःस्थापनाको प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी भइरहेको छ।
